Ở Đồng Phúc, câu chuyện về trà bắt đầu từ độ cao. Từ khoảng 600 đến hơn 1.200 m so với mực nước biển, khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao và những màn sương tạo nên không gian sinh trưởng của giống chè Shan Tuyết. Giữa cảnh quan núi rừng ấy, cây chè đã đi cùng sinh kế và đời sống cộng đồng qua nhiều thế hệ.
Tên Bằng Phúc vẫn ở lại trong tên trà, trong làng nghề, trong cách người yêu trà nhận ra vùng đất. Khu vực Bằng Phúc trước đây thuộc huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn; nay thuộc xã Đồng Phúc, tỉnh Thái Nguyên. Địa chỉ hành chính đã đổi, còn câu chuyện của vùng chè tiếp tục được nối dài.
Khoảng 317 ha chè Shan Tuyết đang cho thu hoạch là nền tảng sản xuất của địa phương. Nhưng sức phát triển của vùng đất không chỉ nằm ở diện tích. Đó còn là những quần thể chè cổ thụ, kinh nghiệm làm trà và cảnh quan có thể đưa người thưởng trà đi ngược hành trình, từ chén nước trở về nơi búp chè được hái.
Được giới thiệu trong nhóm “Ngũ đại danh trà” của Thái Nguyên, Shan Tuyết Bằng Phúc góp một sắc thái vùng cao vào bức tranh xứ trà. Một bản sắc để nhận ra, và cũng là một nguồn lực cần được gìn giữ qua từng mùa thu hái.
Một cây chè cổ thụ mang nhiều hơn những búp non. Thân cây, tán lá và những mùa thu hái nối tiếp nhau lưu dấu mối gắn bó giữa con người với đất. Ở Đồng Phúc, những gốc Shan Tuyết ấy vừa cho nguyên liệu làm trà, vừa giữ một phần lịch sử nghề chè. Theo kết quả nghiên cứu bước đầu giai đoạn 2024 - 2025, địa bàn có 740 cây chè Shan tuyết cổ thụ; riêng Phiêng Phung có trên 400 cây trên khoảng 1,7 ha.
Ngày 8/12/2025, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam ban hành quyết định công nhận 12 cây chè Shan Tuyết tại Đồng Phúc là Cây Di sản Việt Nam. Lễ công bố và đón nhận bằng được tổ chức ngày 12/12/2025. Hai thời điểm đánh dấu việc ghi nhận và giới thiệu rộng rãi giá trị của những cây chè đặc biệt này.
Bảo tồn vì thế được cấp ủy, chính quyền địa phương và người dân nơi đây hướng vào cách chăm sóc, thu hái và tổ chức không gian trải nghiệm. Một tán chè còn xanh, một nguồn gen được gìn giữ, một người trẻ tiếp tục học nghề: Đó là những điều làm cho giá trị di sản sống tiếp, gần gũi trong đời thường.
Giữ cây cũng là giữ cơ hội cho những mùa chè sau.
Hãy bắt đầu bằng một búp chè. Búp Shan Tuyết lớn, dày, phủ lớp lông trắng bạc. Khi thành trà, cánh chè có thể mang lớp trắng đặc trưng gợi liên tưởng đến tuyết. Từ dấu hiệu nhỏ ấy, người thưởng trà bắt đầu nhận ra một giống chè của miền núi cao.
Nước trà Shan Tuyết ở Bằng Phúc có màu vàng xanh trong, vị chát dịu, hậu ngọt sâu cùng hương thơm đặc trưng. Đó là những nét cảm quan được giới thiệu về trà Shan Tuyết địa phương. Tuy nhiên, từng dòng sản phẩm, cách chế biến và cách pha sẽ đem đến trải nghiệm riêng cho người thưởng thức.
Bằng Phúc hôm nay có những sản phẩm đã được ghi nhận trong chương trình OCOP. Mới đây, Trà Shan Tuyết Ngọc Thắng và Bạch trà tiên Ngọc Thắng đã được công nhận OCOP 4 sao; Trà Shan Tuyết Tô Hoài, Trà Shan Tuyết Hồng Hà và Chè Shan Tuyết Lủng Mình cũng được công nhận OCOP 3 sao.
Những tên sản phẩm trà của vùng chè đặc sản Bằng Phúc cho thấy người làm chè nơi đây đang tạo thêm lựa chọn từ nguồn nguyên liệu của quê hương. Mỗi sản phẩm có bản sắc riêng, đồng thời giữ sự nhất quán về chất lượng để người mua có thể tìm lại hương vị mình từng yêu thích.
Từ cây chè đến chén trà là một chuỗi lựa chọn. Hái búp nào, đưa nguyên liệu vào chế biến ra sao, giữ đặc tính của giống chè thế nào - phía sau thành phẩm là tri thức nghề được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Người dân Đồng Phúc duy trì cách hái truyền thống, chủ yếu một tôm hai lá hoặc một tôm ba lá, lựa chọn nguyên liệu phù hợp để chế biến. Kỹ thuật sao, vò thủ công tiếp tục được phát huy; cùng lúc, các hộ sản xuất và hợp tác xã từng bước cải tiến thiết bị, quy trình để nâng chất lượng và độ ổn định của sản phẩm.
Trong sự chuyển động ấy, máy móc hỗ trợ người làm nghề ở những công đoạn phù hợp. Kinh nghiệm vẫn cần để nhận biết nguyên liệu, theo dõi mẻ trà và điều chỉnh thao tác. Giá trị được bồi đắp từ khả năng kết hợp điều đã được trao truyền với yêu cầu của thị trường hôm nay.
Ngày 31/12/2025, UBND tỉnh Thái Nguyên ban hành quyết định công nhận Làng nghề chè Shan Tuyết Bằng Phúc. Việc công nhận tạo thêm cơ sở để bảo tồn nghề, tổ chức sản xuất và xây dựng thương hiệu. Phía sau tên một làng nghề là nhiều gia đình cùng bám cây chè. Khi sản phẩm được chăm chút hơn, nghề có thêm cơ hội nuôi sống người giữ nghề; khi người làm chè có thể gắn bó lâu dài, những kinh nghiệm quý mới có người tiếp nhận, thực hành và phát triển.
Nâng giá trị cây chè bắt đầu từ những việc rất cụ thể: Nguyên liệu được chăm sóc tốt hơn, mẻ trà ổn định hơn, sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và người mua tìm được đúng thứ mình cần. Với Đồng Phúc, nền tảng ấy đang được xây dựng bằng liên kết giữa hộ dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.
Địa phương định hướng phát triển vùng chè theo hướng hữu cơ, bảo vệ môi trường và bảo tồn nguồn gen. Trong chế biến, cải tiến thiết bị và quy trình giúp hỗ trợ chất lượng. Ở đầu ra, sản phẩm từng bước mở rộng qua siêu thị, sàn thương mại điện tử cùng những kênh kết nối thị trường.
Để nâng giá trị cây chè, Đồng Phúc đang tìm kiếm thêm sự đồng hành của doanh nghiệp, nối vùng nguyên liệu với chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Một bước đi theo hướng đó là biên bản ghi nhớ hợp tác được UBND xã và Công ty cổ phần Chè Quân Chu trao ngày 5/7/2026, hướng tới chuẩn hóa vùng nguyên liệu quy mô 300 - 500 ha theo hướng hữu cơ, kết hợp bảo tồn nguồn gen, chế biến sâu, ứng dụng công nghệ và phát triển du lịch cộng đồng. Từ định hướng này, người làm chè có thêm kỳ vọng về một chuỗi liên kết bền vững, nơi mỗi búp chè được chăm chút từ lúc còn trên cây đến khi thành sản phẩm, mang lại giá trị cao hơn và đầu ra ổn định hơn.
Những liên kết ấy sẽ bền chặt hơn khi người trồng chè có thu nhập ổn định, người mua tìm được sản phẩm đáng tin cậy và những gốc chè cổ thụ được chăm sóc, gìn giữ. Cùng với sản xuất và chế biến, việc đón khách đến hái chè, tìm hiểu nghề và thưởng trà ngay tại vùng nguyên liệu có thể mở thêm sinh kế cho người dân, để cảnh quan và văn hóa bản địa cùng góp phần tạo nên giá trị.
Từ búp chè đến chén trà, từ sản phẩm đến trải nghiệm, mỗi bước nối dài đều mang theo công sức và kỳ vọng của người làm chè Bằng Phúc. Khi giá trị ấy trở về với từng gia đình, họ sẽ có thêm điều kiện gắn bó với nghề, giữ những gốc chè xanh cho mùa sau.
Có những vùng đất khiến người ta muốn đến chỉ để ngồi xuống, uống một chén trà và nghe câu chuyện của người đã làm nên hương vị ấy. Bằng Phúc đang gửi đi một lời mời như thế trong mùa Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026.
Với chủ đề “Đồng Phúc mùa vàng - Hương trà giữa tầng mây”, chuỗi hoạt động tại địa phương dự kiến diễn ra trong hai ngày 5 - 6/11/2026, với ngày hội chính 6/11/2026 tại vùng chè Shan Tuyết Bằng Phúc, các thôn Bằng Phúc 1, 2 và 3. Giữa những gốc chè cổ thụ, du khách sẽ được cùng người làm nghề hái búp, sao chè thủ công, thưởng trà và khám phá những sản phẩm OCOP của quê hương.
Đi cùng một búp chè từ trên cây đến chén nước là dịp để hiểu thêm sự nhọc nhằn và chăm chút phía sau mỗi mẻ trà. Khi tự tay hái chè, dõi theo từng động tác sao, rồi ngồi lại thưởng thức thành phẩm, cuộc gặp với vùng đất cũng trở nên gần gũi hơn. Hương trà lúc ấy mang theo cả ký ức về những bàn tay, những gương mặt vừa quen.
Bằng Phúc còn hẹn khách trong tiếng Then, tiếng đàn Tính, điệu múa bát và những màn trình diễn pha trà. Đêm văn hóa “Hương trà giữa tầng mây” tại thôn Bằng Phúc 1, với giao lưu văn nghệ và lửa trại, được kỳ vọng sẽ nối dài niềm vui gặp gỡ. Các hội thi cắm trại, làm bánh dày, cắm hoa trà Shan Tuyết cùng giải bóng chuyền da góp thêm không khí rộn ràng cho ngày hội.
Từ vùng chè, hành trình khám phá còn mở về phía những thửa ruộng bậc thang và không gian hồ Ba Bể. Chương trình “Đồng Phúc - Chạm mùa vàng” cùng tour kết nối vùng Shan Tuyết với Ba Bể gợi thêm những cuộc dừng chân, để du khách có thời gian cảm nhận cảnh sắc và nhịp sống miền núi.
Với người làm chè, đón khách về bản cũng là mang câu chuyện của mình đến gần hơn với người thưởng trà. Sau một lần cùng hái búp, một buổi ngồi bên ấm nước, tên Bằng Phúc có thể ở lại trong lòng khách bằng những điều rất đỗi thân quen. Và từ sự thấu hiểu ấy, người làm nghề có thêm hy vọng về những người bạn trà, những mối hợp tác sẽ còn gắn bó sau ngày hội.
Rồi khi tiếng hội lắng xuống, những gốc chè vẫn tiếp tục đón sương, nuôi búp. Khách mang trà về, mang theo cả câu chuyện đã nghe và hơi ấm của cuộc gặp giữa miền núi cao. Để một ngày, khi hương trà lại dậy lên trong chén, lòng chợt nhớ Bằng Phúc - nhớ người đã mời trà, và muốn trở về.