Những đường chè ôm theo triền đồi, mở ra không gian xanh của Khe Cốc.
Ở Khe Cốc, đường đi của một búp chè đang dài thêm. Từ nương chè đến chén trà, từ gian chế biến đến những cuộc gặp gỡ với du khách, người dân nơi đây đang mở thêm cơ hội cho nghề truyền thống đã gắn bó hơn nửa thế kỷ. Những gốc chè trung du vẫn được gìn giữ, trong khi cách chăm đất, làm trà và đưa sản phẩm ra thị trường từng bước đổi thay. Hướng tới Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026, miền chè thuộc xã Vô Tranh mang đến câu chuyện về một vùng quê đang dùng chính vốn quý của mình để bước tiếp. Đó là câu chuyện về một vùng chè đặc sản với hương vị trong từng búp chè, kinh nghiệm trong đôi bàn tay người làm chè và khát vọng sống tốt hơn từ nghề truyền thống.
Nhìn từ trên cao, vùng chè Khe Cốc hiện ra với những vòng cung mềm của nương chè. Luống nối luống, đồi tiếp đồi; giữa màu xanh là nếp nhà, lối nhỏ và những khoảng cây soi xuống dòng nước. Cảnh quan ấy mang vẻ đẹp của một miền quê được bàn tay con người chăm chút tỉ mỉ.
Vùng chè Khe Cốc được hình thành từ những nương chè thuộc các xóm Bãi Bằng, Minh Hợp, Đập Tràn và Khe Cốc của xã Tức Tranh, huyện Phú Lương trước đây, nay thuộc xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên. Với diện tích khoảng 300 ha, đây là một vùng nguyên liệu tập trung, nơi cây chè gắn bó sâu với đời sống cộng đồng. Từ khoảng giữa những năm 1970, trong quá trình xây dựng vùng kinh tế mới, người dân nơi đây từng bước mở đất, trồng chè, tạo nên vùng nguyên liệu tập trung và một nghề gắn bó qua nhiều thế hệ.
Từ những gốc chè đầu tiên, một nghề truyền thống đã dần được gây dựng. Những mùa thu hái tiếp nối; kinh nghiệm chọn búp, giữ lửa, nhận hương cũng theo đó được trao truyền. Hơn nửa thế kỷ đủ dài để một cây trồng trở thành ký ức chung của nhiều gia đình. Cây chè cũng đi vào đời sống của người dân ở vùng chè Khe Cốc theo cách bền bỉ như thế. Trong mỗi mẻ trà là công chăm sóc của người trồng, sự tỉ mỉ của người hái và kinh nghiệm của người chế biến. Thành quả ấy nuôi sống mỗi gia đình, gắn kết cả làng nghề, rồi dần làm nên tên tuổi của một địa danh vùng chè nổi tiếng của mảnh đất “Đệ nhất danh trà - Thái Nguyên”.
Thưởng một chén trà Khe Cốc là đi qua những lớp cảm nhận: Sắc nước xanh trong, hương thơm tự nhiên, vị đậm rồi chuyển dần sang hậu ngọt. Khi chén trà đã vơi, dư hương còn gợi người uống nhớ đến nơi búp chè được hái xuống.
Hương vị ấy được tạo nên từ đất đai, khí hậu, nguồn nước, giống chè và bàn tay khéo léo của người làm nghề. Tạo nên hương vị ấy, chè trung du truyền thống giữ một vị trí riêng. Những nương chè lâu năm vừa cung cấp nguyên liệu, vừa lưu dấu lịch sử mở đất, lập nghiệp và gắn bó với nghề truyền thống của người dân Khe Cốc.
Bên cạnh giống trung du, cơ cấu giống chè cũng được người làm chè nơi đây bổ sung với LDP1, TRI777, PH1, Kim Tuyên, Phúc Vân Tiên và một số giống khác. Mỗi lựa chọn mở thêm khả năng về nguyên liệu, năng suất và cách chế biến, giúp người làm chè đáp ứng những nhu cầu thưởng thức ngày càng đa dạng của thượng khách.
Tuy nhiên, bài toán về giữ gìn bản sắc của vùng chè trứ danh cũng chính vì thế mà được người trồng và chế biến chè ở Khe Cốc cân nhắc tỉ mỉ. Những nương chè mang giá trị truyền thống cần được trân trọng; những giống mới cần đi cùng sản phẩm phù hợp và chất lượng ổn định. Người uống có thể đến với Khe Cốc bởi một câu chuyện đẹp, nhưng sẽ trở lại khi tìm thấy hương vị riêng có trong những lần thưởng thức sau này.
Giá trị trà Khe Cốc được người làm chè nơi đây vun đắp từ cách chăm đất, giữ nước, lựa chọn búp chè và gìn giữ môi trường sản xuất. Kinh nghiệm truyền thống đang được bổ sung bằng quy trình canh tác an toàn, hướng tới VietGAP, hữu cơ và sự minh bạch về nguồn gốc. Mỗi thay đổi trong cách chăm chè hôm nay cũng là một phần vốn liếng dành cho những vụ chè sau.
Các hợp tác xã từng bước kết nối hộ dân với chế biến và tiêu thụ, tạo điều kiện kiểm soát chất lượng xuyên suốt từ nguyên liệu đến thành phẩm. Qua từng công đoạn chọn búp, sao, vò, bàn tay người làm nghề tiếp tục chắt lọc hương vị của vùng đất. Sự tinh tế ấy đi cùng chất lượng ổn định, để người uống tìm lại được vị trà mình yêu thích trong những lần thưởng thức tiếp theo.
Qua nhiều thập kỷ hình thành và phát triển, Khe Cốc từng bước làm phong phú sản phẩm bên cạnh chè xanh truyền thống. Trà Đinh, Tôm Nõn, trà ướp hoa, trà túi lọc, hồng trà cùng các hướng chế biến sâu mở thêm cơ hội tiếp cận những nhu cầu thưởng thức khác nhau. Đáng chú ý, một sắc màu mới cũng đang xuất hiện trên những nương chè ở Khe Cốc. Đó là chè tím với đặc điểm nguyên liệu, màu nước và hương vị khác biệt. Việc phát triển chè tím mở thêm lựa chọn cho người trồng bên cạnh giống chè trung du, đồng thời tạo cơ hội nâng giá trị kinh tế khi thị trường quan tâm hơn đến những dòng trà đặc sản.
Cùng với đó, việc đổi mới sản phẩm, bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và các kênh quảng bá, bán hàng trên nền tảng số cũng được người làm chè ở Khe Cốc chú trọng. Một hộp trà mang tên Khe Cốc có thể đem theo cả câu chuyện về nương đồi, người trồng và người chế biến. Khi chất lượng được bảo đảm, thị trường được mở rộng và công sức làm nghề được ghi nhận xứng đáng, người dân có thêm động lực chăm nương, giữ nghề, tiếp tục đầu tư cho những mùa búp mới.
Ở Khe Cốc, câu chuyện về trà đang được kể bằng những cuộc gặp ngay trên nương đồi. Người dân hướng dẫn khách lựa búp, tìm hiểu cách chế biến, đóng gói và thưởng thức thành phẩm. Qua mỗi trải nghiệm, công việc quen thuộc của người làm chè trở thành một hành trình khám phá, giúp du khách hiểu thêm công sức phía sau chén trà và đời sống của miền quê đã gắn bó nhiều thế hệ với cây chè. Giữa những luống chè nối nhau theo triền dốc, du khách có thể chậm bước, thử hái một búp non, nghe người làm nghề kể chuyện chăm cây, giữ lửa. Khi được nhìn tận mắt, tự tay trải nghiệm rồi ngồi lại bên ấm trà, hương vị cũng trở nên gần gũi hơn. Cảnh quan, nghề truyền thống và sự hiếu khách cùng tạo nên sức hấp dẫn cho hướng phát triển du lịch cộng đồng, mở thêm cơ hội sinh kế từ chính nương chè của người dân.
Hướng tới Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên năm 2026, vùng chè Khe Cốc lại thêm rộn ràng để chuẩn bị đón du khách từ khắp nơi tới thăm quan, trải nghiệm. Nương chè được chăm chút, đường vào được vệ sinh, sản phẩm và không gian thưởng trà được hoàn thiện. Những phần việc ấy góp phần đưa hình ảnh vùng chè đến gần du khách bằng diện mạo xanh, sạch và cách đón tiếp chu đáo.
Một dấu ấn trong hành trình đó là chương trình “Khe Cốc - Dư vị từ nguồn xanh”, diễn ra ngày 10/10/2026, mở đầu chuỗi chương trình tại năm vùng chè đặc sản trọng điểm của tỉnh. Trình diễn “Giải mã một chén trà Khe Cốc”, nghệ thuật pha trà, đối ẩm các miền trà, tọa đàm “Từ vùng nguyên liệu đến giá trị văn hóa” và nghi thức “Tiếp nối hương trà” đã tạo không gian gặp gỡ giữa người làm nghề, nghệ nhân, chuyên gia và những người yêu trà.
Trong không gian ấy, câu chuyện vùng chè được nối với những trao đổi về văn hóa, chất lượng và con đường phát triển. Người trồng có dịp giới thiệu thành quả lao động; du khách được lắng nghe, tìm hiểu và cảm nhận rõ hơn bản sắc địa phương. Festival vì thế mở ra thêm cơ hội để những cuộc gặp bên chén trà trở thành mối gắn kết lâu dài giữa du khách với vùng đất này. Từ bàn tay hái búp đến bàn tay mời trà, người dân đang cùng mở rộng cánh cửa miền xanh, để hương vị quê mình đi xa hơn.
Ở Khe Cốc, những nương chè vẫn xanh qua từng mùa hái. Trên lối nhỏ giữa đồi, có bước chân của người đã dành cả đời chăm cây, có người trẻ đang học cách nhận hương, giữ lửa, mang sản phẩm quê mình đến những thị trường mới. Qua những đôi bàn tay ấy, nghề chè được trao truyền cùng niềm mong mỏi về một cuộc sống đủ đầy hơn trên mảnh đất thân thuộc.
Festival rồi sẽ khép lại, nhưng một cuộc trò chuyện bên ấm trà, một lần cùng người dân hái búp có thể còn ở lại trong ký ức của du khách. Để khi trở về, pha một chén trà Khe Cốc, họ lại nhớ màu xanh nương đồi và những con người đã gặp.
Dư vị của Khe Cốc, sau cùng, còn là tình cảm dành cho một miền đất biết nâng niu những gì mình có, để vun đắp những mùa xanh ở tương lai.