Người cao tuổi phát huy vai trò trong gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc
Để gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc đang dần bị mai một trong đời sống, nhiều người cao tuổi trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đã và đang có nhiều hoạt động thiết thực trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Câu lạc bộ Soọng cô xã Thành Công với sự tham gia của người cao tuổi Sán DìuSau sáp nhập, Thái Nguyên có 39 dân tộc anh em cùng sinh sống và là một trong 4 tỉnh có thành phần dân tộc lớn nhất cả nước, sau Đồng Nai, Đắk Lắk và Lâm Đồng. Là mảnh đất giàu bản sắc văn hóa, mỗi dân tộc đều có những phong tục, tập quán, nét đặc sắc riêng. Tuy nhiên, ở một số địa phương, bản sắc văn hóa có nguy cơ bị mai một do sự ảnh hưởng của lối sống hiện đại. Đứng trước thực trạng đó, những người cao tuổi tâm huyết với văn hóa dân tộc ở các địa phương đã tập hợp thành lập các đội văn nghệ, câu lạc bộ giữ gìn bản sắc văn hoá để khôi phục, duy trì tiếng hát, điệu múa, tiếng nói, trang phục truyền thống của dân tộc.
Tại Thành Công, nơi có hơn 25% người dân trong xã là đồng bào dân tộc Sán Dìu, làn điệu Soọng cô đang dần được khôi phục lại. Đây là làn điệu hát đối giao duyên, nơi lời ca được ví như dòng tâm sự mộc mạc mà sâu thẳm, kể chuyện đời, chuyện tình, chuyện nghĩa, chuyện làm ăn… bằng chất giọng vang, ngân, mềm mại và trầm ấm.
Sự hồi sinh của Soọng cô ở Thành Công bắt đầu từ năm 2017, khi 4 câu lạc bộ Soọng cô được thành lập ở 4/8 xóm toàn xã. Từng câu hát lại được tập hợp, được chép tay, được truyền dạy và cất lên trong mỗi buổi sinh hoạt. Không còn là những ký ức rời rạc, Soọng cô trở thành hoạt động văn hóa có tổ chức, có người giữ, người tiếp nối.
Ông Lê Quý Tư cùng các thành viên Câu lạc bộ Soọng cô Ao Sen tích cực tham gia sinh hoạt và truyền dạy cho con cháuTrong hành trình ấy, những nghệ nhân lớn tuổi chính là “người giữ lửa”. Một trong số đó là ông Lê Quý Tư, 83 tuổi, thành viên Câu lạc bộ Soọng cô Ao Sen. Ông biết hát từ năm 13 tuổi, khi còn theo các anh chị thanh niên đi hát đối từ xóm này sang xóm khác.
Khi câu lạc bộ được thành lập năm 2017, ông là một trong những người đầu tiên tham gia. Ở tuổi ngoài tám mươi, ông vẫn đều đặn sinh hoạt, vẫn say sưa trong từng buổi luyện tập. Ông bảo: “Tiếng hát này nuôi tôi từ tấm bé. Giờ còn nhớ được câu nào thì dạy lại cho con cháu câu ấy”. Sự cần mẫn, nhiệt tình của ông khiến các buổi sinh hoạt thêm rộn rã, ông cũng là một trong những người tích cực nhất trong câu lạc bộ.
Người cao tuổi xã Phong Quang bền bỉ giữ nghề thêu trang phục dân tộcTranh thủ lúc nông nhàn, nhiều người cao tuổi tại thôn Bản Chiêng, xã Phong Quang lại thêu thùa trang phục dân tộc. Trang phục của dân tộc Dao Tiền đòi hỏi sự tỉ mỉ, thêu tay từng đường kim mũi chỉ nên mất nhiều thời gian. Những người phụ nữ ở đây được bà, mẹ truyền dạy lại và duy trì đến ngày hôm nay. Với họ đây không chỉ là nét văn hóa của dân tộc mà là một phần không thể thiếu trong những dịp quan trọng của quá trình trưởng thành.
Để hoàn thiện một bộ trang phục của người Dao Tiền mất rất nhiều thời gian. Một bộ trang phục hoàn chỉnh của người Dao Tiền gồm: Áo, yếm, xà cạp, dây lưng, khăn vấn đầu, váy dài cùng đồ trang sức vàng bạc. Phụ nữ Dao Tiền rất thích trang sức, cả bộ trang sức có khi nặng đến vài ki-lô-gam. Một bộ trang phục đẹp hoàn chỉnh cùng với trang sức vòng bạc giá trị gần trăm triệu đồng. Bà Bàn Thị Thượng, 70 tuổi thôn Bản Chiêng, xã Phong Quang chia sẻ: “18 tuổi đi làm dâu đến bây giờ bà tự làm được 9 bộ quần áo gồm cả áo, quần, váy. Làm để tích lũy cho con cháu, vì phải mặc trong những dịp lễ, làm màng (lễ trưởng thành). Bà biết thêu từ lúc nhỏ, lúc đó thêu không phải để cho mình mà phải đến khi đi làm dâu thì đồ thêu mới là của mình. Thêu không khó đâu nhưng phải chăm chỉ, kiên trì, có khi mất cả năm mới xong được cái áo. Để đi mua tốn kém lắm nên bà vừa làm vừa dạy con cháu, vừa là giữ bản sắc văn hóa dân tộc”.
Câu lạc bộ "Đặc sắc Văn Lang", xã Văn Lang thu hút người cao tuổi tham gia gìn giữ và lan tỏa làn điệu Then trong đời sống cộng đồngHiện nay, toàn tỉnh có 246.615 hội viên người cao tuổi, chiếm tỷ lệ 93% người cao tuổi toàn tỉnh. Những năm qua, người cao tuổi đã làm tốt công tác gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc mình bằng nhiều hoạt động cụ thể, thiết thực thông qua việc thành lập các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ. Đến nay, toàn tỉnh có 609 câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, với trên 20.300 người cao tuổi tham gia. Qua đó giúp phát huy đời sống văn hóa của đồng bào tại địa phương ngày càng thêm phong phú, đa dạng.
Ông Nguyễn Tiến Lợi, Chủ tịch Hội Người cao tuổi tỉnh cho biết, trong những năm qua, việc phát triển giữ gìn văn hóa dân tộc trên địa bàn được nhiều người cao tuổi quan tâm, giữ vai trò nòng cốt trong các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ ở thôn bản, tổ dân phố. Tập hợp người cao tuổi thành lập câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, câu lạc bộ để giữ gìn bản sắc; khôi phục và duy trì tiếng hát, tiếng nói, trang phục để truyền dạy cho con cháu. Từ đó con cháu biết yêu và trân trọng hơn về văn hóa dân tộc, tạo sức lan tỏa trong cộng đồng, góp phần giữ gìn và làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào dân tộc trên địa bàn tỉnh.
Từ việc tham gia các hoạt động gìn giữ văn hóa truyền thống đã giúp người cao tuổi phát huy vai trò của mình trong xây dựng nếp sống văn hóa tại cộng đồng dân cư. Người cao tuổi trở thành tấm gương góp phần kết nối thế hệ trẻ với các giá trị truyền thống tốt đẹp của cha ông. Từ đó mang những giá trị lịch sử, đạo đức và văn hóa song hành cùng đời sống hiện đại.