Chị Ma Thị Ninh, Giám đốc HTX Yến Dương kiểm tra sản phẩm miến dong do HTX sản xuất

Đánh thức giá trị nông sản

Sinh ra trong một gia đình nghèo ở vùng cao, tuổi thơ của chị Ma Thị Ninh gắn với những thiếu thốn mà nhiều người dân từng trải qua. Do điều kiện đất đai không tập trung, sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, sản phẩm làm ra có khi bán được, có khi phải tự tiêu thụ, cơ hội việc làm và tiếp cận thị trường còn hạn chế.

Khác với nhiều người trẻ ở vùng cao chọn rời quê để tìm việc làm, chị Ninh sau khi tốt nghiệp Đại học Nông lâm lại có nhiều năm gắn bó với cơ sở. Trong khoảng gần 10 năm làm việc với vai trò trí thức trẻ theo Chương trình 30a về hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững tại các địa phương nghèo trên địa bàn tỉnh giúp chị có thêm kiến thức, kinh nghiệm và hiểu hơn cuộc sống của người dân.

Chị cho biết, thấy nông sản của quê mình có chất lượng nhưng giá trị chưa cao, người dân làm ra sản phẩm rất vất vả nhưng đầu ra chưa ổn định. Chị nghĩ nếu mình có thể tập hợp bà con, tổ chức sản xuất tốt hơn, tìm được thị trường thì cuộc sống của mọi người sẽ thay đổi. Ý nghĩ ấy trở thành động lực để chị cùng với các thành viên thành lập HTX Yến Dương năm 2018 do chị làm Giám đốc. Ở thời điểm đó, bản thân chị cũng chưa hình dung hết những khó khăn phía trước.

Người dân chăm sóc cây lúa nếp Tài theo đúng quy trình để cung cấp sản phẩm cho HTX Yến Dương

Ngày mới thành lập HTX, nguồn vốn không nhiều, máy móc chưa có, nhà xưởng chưa được đầu tư bài bản, kinh nghiệm quản trị một HTX cũng phải vừa làm vừa học. Nhưng khó nhất với chị là thuyết phục người dân cùng thay đổi cách làm. Ở vùng cao, người dân đã quen với tập quán sản xuất theo kinh nghiệm từ nhiều năm. Việc vận động bà con bỏ dần thói quen sản xuất nhỏ lẻ, tuân thủ quy trình, chăm sóc đúng kỹ thuật, làm sản phẩm theo yêu cầu của thị trường không phải chuyện "một sớm một chiều". Chị Ninh đã phải đến từng hộ dân, gặp từng người, giải thích rồi làm việc cùng bà con. Chị chọn cách làm đến đâu để người dân nhìn thấy hiệu quả đến đó. Khi có sản phẩm, chị lại tìm cách phát triển thị trường. Có đầu ra, bà con có thêm niềm tin để sản xuất.

Cùng với việc thuyết phục được bà con sản xuất bài bản thì những ngày đầu, bài toán về vốn luôn khiến nữ giám đốc trăn trở. Có nguồn mua nguyên liệu lại thiếu kinh phí đầu tư máy móc. Có sản phẩm rồi lại lo bao bì, nhãn mác, tiêu chuẩn chất lượng và thị trường. Quy mô liên kết càng mở rộng, trách nhiệm của HTX càng lớn. Càng khó khăn chị càng tự nhủ phải cố gắng hơn nữa, từng bước tháo gỡ, thiếu kiến thức thì đi học, thiếu vốn thì tìm nguồn hỗ trợ, thiếu thị trường thì tìm cách kết nối. Các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, nguồn vốn từ Quỹ Hỗ trợ Nông dân các cấp cùng sự đồng hành của các tổ chức như KOICA, FAO, FFF và các dự án khoa học công nghệ đã giúp HTX có thêm nguồn lực để từng bước hoàn thiện sản xuất.

Bên cạnh việc điều hành HTX, chị Ma Thị Ninh luôn ý thức phải nâng cao kiến thức để phục vụ tốt hơn cho công việc sản xuất, kinh doanh. Năm 2022, chị tốt nghiệp Thạc sĩ ngành Khoa học cây trồng, Trường Đại học Nông lâm, Đại học Thái Nguyên. Những kiến thức tiếp thu đã giúp chị có thêm cơ sở khoa học để định hướng sản xuất, lựa chọn cây trồng phù hợp và từng bước nâng cao chất lượng nông sản của HTX.

Nâng cao chất lượng sản phẩm hàng hóa

Sau gần 10 năm thành lập, HTX Yến Dương hiện xây dựng vùng nguyên liệu tập trung rộng hơn 15 ha, phát triển 6 sản phẩm OCOP, trong đó 3 sản phẩm đạt 3 sao và 3 sản phẩm đạt 4 sao. Bí xanh thơm, gạo nếp Tài, miến dong - những sản vật quen thuộc của miền núi được người dân sản xuất theo hướng an toàn, có liên kết và được HTX chế biến, đóng gói, xây dựng thương hiệu. Từ nguyên liệu bí xanh thơm, HTX phát triển thêm các sản phẩm như trà bí đao, trà túi lọc... Gạo nếp Tài được đóng gói hút chân không, đưa ra thị trường với giá trị cao hơn.

Bí xanh thơm hữu cơ được HTX Yến Dương bảo quản đúng quy trình sau thu hoạch, góp phần nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm

Bà Triệu Thị Tâm, Trưởng Ban Công tác Mặt trận thôn Phiêng Phàng, xã Thượng Minh cho biết, từ khi HTX Yến Dương liên kết với người dân trồng lúa Nếp Tài và dong riềng hữu cơ, bà con có thêm kiến thức trong sản xuất. Thông qua HTX, các thành viên được tập huấn cách cấy lúa, chăm sóc đúng kỹ thuật để cây trồng đạt năng suất cao. Điều bà con yên tâm là HTX luôn đồng hành, bao tiêu sản phẩm sau thu hoạch. HTX cũng đưa những giá trị văn hóa của đồng bào Tày, Dao vào các hoạt động trải nghiệm nông nghiệp, góp phần tạo thêm giá trị cho sản phẩm và gìn giữ những nét văn hóa vốn có của địa phương.

Lãnh đạo tỉnh và các đại biểu tham quan gian hàng sản phẩm của HTX Yến Dương tại phiên livestream “Nông sản an toàn - Nâng tầm sản phẩm OCOP phụ nữ Thái Nguyên” do Hội LHPN tỉnh Thái Nguyên tổ chức tháng 8/2026

Hiện nay, HTX Yến Dương là một trong những mô hình tiêu biểu trong số hơn 17 HTX đang hoạt động trên địa bàn xã Thượng Minh. HTX đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, dẫn dắt các chuỗi sản xuất bí xanh thơm, gạo nếp Tài ... Chị Ma Thị Ninh, Giám đốc HTX tích cực vận động nhiều phụ nữ tham gia chuỗi giá trị góp phần nâng cao thu nhập, chất lượng cuộc sống và vị thế của phụ nữ trong gia đình, cộng đồng.

Chị Ma Thị Ninh (đứng thứ 4 bên trái) nhận Bằng khen của Trung ương Hội Nông dân Việt Nam cho "Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm Đổi mới" (Ảnh: Báo Dân Việt ngày 12/10/2026)

Những nỗ lực của chị Ninh và HTX Yến Dương đã được ghi nhận. Năm 2023, HTX được vinh danh là HTX tiêu biểu toàn quốc. Năm 2025, HTX là một trong hai tổ chức đại diện Việt Nam nhận Giải thưởng ASEAN về Phát triển nông thôn và Xóa đói giảm nghèo tại Bangkok, Thái Lan. Cá nhân chị Ma Thị Ninh cũng nhận nhiều bằng khen của Trung ương Hội Nông dân, các bộ, ngành và địa phương. Mới đây, một niềm vinh dự đến với chị khi được vinh danh là "Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm Đổi mới" năm 2026.

Chị Ma Thị Ninh cho rằng, những danh hiệu được trao là sự ghi nhận quý giá, đồng thời là động lực để chị tiếp tục cố gắng, đưa nông sản vùng cao đến với nhiều thị trường hơn, tạo thêm sinh kế và góp phần nâng cao đời sống cho bà con Tày, Dao nơi quê hương.