Thực hiện Đề án số 21-ĐA/TU ngày 11/12/2025 của Tỉnh ủy Thái Nguyên về “Phát triển kết cấu hạ tầng các xã khó khăn và đặc biệt khó khăn tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2026 - 2030”, tỉnh đang tập trung nguồn lực từng bước hoàn thiện hệ thống thủy lợi, cấp nước sinh hoạt. Đây là những công trình thiết yếu, không chỉ phục vụ sản xuất, đời sống mà còn tạo nền tảng để người dân vùng khó khăn ổn định sinh kế, từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống.
Tăng khả năng chủ động nguồn nước phục vụ sản xuất
Hệ thống mương dẫn nước tại thôn Nà Hỏi, xã Phúc Lộc được đầu tư phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số phát triển sản xuất nông nghiệp
Tại các xã khó khăn, đặc biệt khó khăn, nông nghiệp vẫn là sinh kế quan trọng của người dân. Tuy nhiên, địa hình chia cắt, công trình thủy lợi quy mô nhỏ, xuống cấp, hệ thống kênh mương chưa đồng bộ khiến việc chủ động nguồn nước phục vụ sản xuất còn nhiều hạn chế. Từ thực tế đó, Đề án số 21-ĐA/TU đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ diện tích đất sản xuất nông nghiệp được tưới, tiêu chủ động đạt từ 80% trở lên; tỷ lệ kênh mương được kiên cố hóa đạt tối thiểu 70%. Đây là những chỉ tiêu quan trọng nhằm nâng cao năng lực chống chịu của sản xuất nông nghiệp trước tác động của thời tiết, đồng thời tạo nền tảng để người dân từng bước chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao giá trị sản xuất.
Để hiện thực hóa mục tiêu, tỉnh xác định tập trung nguồn lực kiên cố hóa hơn 600 km kênh mương, đồng thời nâng cấp các công trình thủy lợi vừa và nhỏ. Cùng với đầu tư xây dựng, công tác quản lý, duy tu, bảo dưỡng cũng được chú trọng nhằm nâng cao độ bền và hiệu quả khai thác công trình.
Đến nay, tỷ lệ diện tích đất sản xuất nông nghiệp được tưới, tiêu chủ động đạt khoảng 61%; tỷ lệ kênh mương được kiên cố hóa đạt 45%. Dù còn khoảng cách so với mục tiêu đến năm 2030, những kết quả bước đầu đang tạo chuyển biến tích cực trong việc hoàn thiện hạ tầng thủy lợi tại các xã khó khăn theo hướng đồng bộ, bền vững hơn.
Trong năm 2026, 6 công trình hồ chứa gồm Quan Làng, Khuổi Tráng, Phai Khít, Nà Bang, Khuổi Lình và Khuổi Thiêu tại các xã khó khăn, chủ yếu thuộc khu vực phía Bắc, đang được tổ chức thi công, dự kiến đạt khoảng 40% khối lượng theo hợp đồng. Các công trình có vai trò điều tiết, tích trữ và cung cấp nước phục vụ sản xuất, qua đó nâng cao khả năng chủ động nguồn nước cho người dân.
Cùng với đó, 17 công trình thủy lợi được cải tạo, sửa chữa, nâng cấp đang được các đơn vị, địa phương triển khai theo kế hoạch. Một số công trình đã được phê duyệt, tổ chức thi công, khối lượng thực hiện đạt khoảng 85%, dự kiến hoàn thành trong năm 2026.
Khoảng 30 km kênh mương cũng đang được sửa chữa, nâng cấp. Các địa phương đang tập trung đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu hoàn thành trong năm nay. Việc kiên cố hóa hệ thống kênh mương không chỉ góp phần giảm thất thoát nước mà còn nâng cao hiệu quả khai thác các công trình đầu mối, đưa nước đến đồng ruộng đầy đủ, ổn định hơn. Qua đó, hỗ trợ người dân chủ động sản xuất, từng bước chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao giá trị trên cùng đơn vị diện tích và thích ứng tốt hơn với điều kiện thời tiết.
Bảo đảm nguồn nước sạch, phục vụ nhu cầu thiết yếu của người dân
Hệ thống nước sinh hoạt tập trung được cải tạo, nâng cấp, đáp ứng tốt hơn nhu cầu sử dụng nước sạch của người dân xã Bằng Thành
Cùng với thủy lợi, nước sạch là nhu cầu thiết yếu được tỉnh ưu tiên đầu tư tại các xã khó khăn, đặc biệt khó khăn. Hiện tỷ lệ hộ gia đình được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn tại các địa bàn thực hiện Đề án khoảng 60%. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng tỷ lệ này lên 80%; riêng năm 2026 phấn đấu nâng tỷ lệ hộ gia đình nông thôn được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn lên 63%.
Để từng bước hiện thực hóa mục tiêu, UBND tỉnh đã phê duyệt chủ trương đầu tư các dự án xây mới, nâng cấp, cải tạo, sửa chữa công trình cấp nước sinh hoạt tập trung tại Quyết định số 2360/QĐ-UBND ngày 24/7/2026. Theo đó, tại các xã thực hiện Đề án số 21-ĐA/TU, dự kiến đầu tư xây mới công trình cấp nước tại các xã Cường Lợi, Nghiên Loan, Nam Cường và Trần Phú, với tổng mức đầu tư 24,2 tỷ đồng.
Cùng với đầu tư mới, tỉnh dành nguồn lực nâng cấp, cải tạo, mở rộng các công trình cấp nước tại các xã Yên Thịnh, Thượng Minh, Quảng Bạch, Đồng Phúc, Yên Phong, Phủ Thông, Cẩm Giàng, Vĩnh Thông, Côn Minh, Thanh Mai và Yên Bình, với tổng mức đầu tư 30,6 tỷ đồng. Các dự án được triển khai sẽ góp phần khắc phục tình trạng thiếu nước sinh hoạt, nhất là trong mùa khô; đồng thời nâng cao chất lượng, độ an toàn và tính ổn định của nguồn nước cung cấp cho người dân. Việc từng bước mở rộng hệ thống cấp nước tập trung cũng tạo điều kiện để người dân tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ thiết yếu, nâng cao chất lượng cuộc sống. Hiện các cơ quan, đơn vị và địa phương đang tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, thủ tục chuẩn bị đầu tư theo quy định. Tỉnh đồng thời chỉ đạo rà soát thực trạng, nhu cầu sử dụng và khả năng khai thác nguồn nước tại từng địa bàn để lựa chọn phương án đầu tư phù hợp, bảo đảm công trình sau khi hoàn thành có thể vận hành hiệu quả, cung cấp nước ổn định, lâu dài. Đáng chú ý, bài toán hạ tầng không dừng ở việc đầu tư xây dựng. Công tác quản lý, vận hành, duy tu, bảo dưỡng sau đầu tư cũng được chú trọng nhằm nâng cao tuổi thọ công trình, tránh tình trạng công trình xuống cấp hoặc không phát huy hiệu quả sau khi đưa vào sử dụng.
Công trình cấp nước sinh hoạt được đầu tư, góp phần bảo đảm nguồn nước ổn định, an toàn cho người dân vùng khó khăn
Những công trình thủy lợi và nước sạch đang, sẽ được đầu tư tại các xã khó khăn, đặc biệt khó khăn không chỉ giải quyết những nhu cầu trước mắt mà còn tạo nền tảng cho phát triển lâu dài. Khi nguồn nước phục vụ sản xuất được bảo đảm, nước sinh hoạt được cung cấp ổn định, người dân có thêm điều kiện phát triển kinh tế, cải thiện đời sống và yên tâm gắn bó với quê hương. Đây cũng là bước đi thiết thực trong thực hiện mục tiêu của Đề án số 21-ĐA/TU, từng bước thu hẹp khoảng cách về hạ tầng giữa các vùng, tạo động lực phát triển đồng đều và bền vững trên địa bàn tỉnh.