Tăng cường kiểm soát ô nhiễm ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư, nâng cao năng lực quan trắc, siết chặt quản lý các cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm và từng bước hoàn thiện hệ thống thu gom, xử lý chất thải..., đó là những giải pháp đang được tỉnh Thái Nguyên triển khai đồng bộ nhằm hướng tới mục tiêu chuyển từ xử lý bị động sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát các nguy cơ ô nhiễm môi trường từ sớm, từ xa, gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
Đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh Vương Quốc Tuấn và Đoàn công tác kiểm tra công tác bảo vệ môi trường tại Cụm công nghiệp Quảng Chu
Kiểm soát ô nhiễm từ sớm, nâng cao năng lực giám sát môi trườngTrong định hướng phát triển, Thái Nguyên xác định kiểm soát ô nhiễm phải bắt đầu từ trước khi dự án đi vào hoạt động. Ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư, tỉnh chú trọng thẩm định hồ sơ môi trường, đánh giá công nghệ và kiên quyết sàng lọc những dự án sử dụng công nghệ lạc hậu, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm cao. Cùng với đó, thủ tục hành chính trong lĩnh vực môi trường tiếp tục được cải cách, thời gian giải quyết hồ sơ được rút ngắn từ 10 - 30%, tạo thuận lợi cho các dự án có công nghệ phù hợp, đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường.
Một trong những giải pháp quan trọng được tỉnh tập trung là nâng cao năng lực quan trắc, giám sát chất lượng môi trường, qua đó từng bước hình thành hệ thống giám sát có phạm vi rộng, dữ liệu được cập nhật thường xuyên. Năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã trình phê duyệt mạng lưới quan trắc môi trường tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2026 - 2030 với gần 300 điểm quan trắc và 9 trạm quan trắc tự động (gồm 4 trạm quan trắc không khí và 5 trạm quan trắc nước mặt).
Công ty cổ phần Onsen Fuji Bắc Kạn tại Cụm công nghiệp Quảng Chu đầu tư hệ thống xử lý nước thải theo tiêu chuẩn Nhật Bản
Đáng chú ý, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang tham mưu quyết định chủ trương đầu tư tăng cường năng lực quan trắc tự động môi trường, trong đó đầu tư đồng bộ 3 trạm quan trắc tự động môi trường không khí xung quanh và 1 trạm quan trắc tự động nước mặt. Đến nay, 38 cơ sở thuộc đối tượng phải lắp đặt quan trắc tự động đã truyền dữ liệu quan trắc tự động về Sở Nông nghiệp và Môi trường, góp phần nâng cao khả năng giám sát, cảnh báo và xử lý kịp thời các nguy cơ ô nhiễm.
Theo Quyết định số 1193/QĐ-UBND ngày 29/4/2026, mạng lưới quan trắc môi trường toàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2030 gồm 242 vị trí quan trắc môi trường nền và quan trắc tác động môi trường. Hệ thống được kết nối, chia sẻ dữ liệu với mạng quan trắc quốc gia theo quy định, tạo cơ sở quan trọng phục vụ công tác quản lý, hoạch định chính sách và kiểm soát chất lượng môi trường trên địa bàn.
Phát triển công nghiệp gắn với bảo vệ môi trường
Là địa phương có thế mạnh về công nghiệp, Thái Nguyên xác định bảo vệ môi trường phải được đặt song hành với quá trình thu hút đầu tư và phát triển sản xuất. Theo đó, tỉnh ngày càng chú trọng lựa chọn những dự án sử dụng công nghệ hiện đại, có giá trị gia tăng cao, tiết kiệm tài nguyên và kiểm soát tốt chất thải ngay từ đầu. Các lĩnh vực như điện - điện tử, viễn thông, cơ khí chế tạo, ô tô, xe máy, thiết bị xây dựng, thiết bị y tế... được định hướng phát triển theo hướng hiện đại, xanh và bền vững.
Việc ưu tiên các dự án công nghệ cao, dây chuyền sản xuất hiện đại, mức độ tự động hóa cao và hệ thống xử lý chất thải đồng bộ không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn góp phần giảm tác động đến môi trường. Đây cũng là cơ sở để Thái Nguyên từng bước nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư, gia tăng giá trị sản xuất công nghiệp, kim ngạch xuất khẩu và hình thành hệ sinh thái công nghiệp hiện đại.
Không chỉ kiểm soát từ khâu lựa chọn dự án, tỉnh quan tâm đầu tư hạ tầng các khu công nghiệp theo hướng đồng bộ, hiện đại, thân thiện với môi trường. Trong quy hoạch, các khu công nghiệp được bố trí quỹ đất cho cây xanh, mặt nước, với diện tích cây xanh tối thiểu 10% diện tích khu công nghiệp. Tại các doanh nghiệp thứ cấp, yêu cầu về không gian xanh, mặt nước và hạ tầng kỹ thuật cũng được chú trọng, góp phần tạo môi trường sản xuất an toàn, hài hòa với cảnh quan và khu dân cư.
Các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh đầu tư hệ thống xử lý chất thải hiện đại và mở rộng không gian xanh trong khuôn viên
Tại các Khu công nghiệp Điềm Thụy, Yên Bình, xây dựng cảnh quan xanh gắn với bảo vệ môi trường đang được chủ đầu tư và doanh nghiệp quan tâm thực hiện. Cây xanh được chăm sóc, cắt tỉa, trồng bổ sung; các doanh nghiệp được vận động phủ xanh khuôn viên nhà máy. Không gian xanh không chỉ tạo cảnh quan mà còn góp phần cải thiện điều kiện làm việc, tạo môi trường sản xuất an toàn, trong lành hơn cho người lao động.
Đi liền với đó là yêu cầu kiểm soát chặt nguồn thải. Các doanh nghiệp từng bước đầu tư hệ thống xử lý nước thải, khí thải; thực hiện quan trắc môi trường, thu gom và xử lý chất thải theo quy định. Tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp nước thải được đấu nối vào hệ thống xử lý tập trung để tiếp tục xử lý trước khi thải ra môi trường; nhiều cơ sở đã lắp đặt hệ thống quan trắc tự động, liên tục. Chất thải rắn sinh hoạt, chất thải công nghiệp thông thường và chất thải nguy hại được phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý thông qua các đơn vị có chức năng. Qua đó, kiểm soát môi trường từng bước được thực hiện ngay trong quá trình sản xuất, gắn trách nhiệm của từng doanh nghiệp với việc bảo đảm an toàn môi trường chung của khu công nghiệp và cộng đồng dân cư xung quanh.
Từng bước xử lý điểm nghẽn, nâng cao chất lượng môi trường
Cùng với tăng cường quan trắc, Thái Nguyên đang tập trung rà soát, quản lý chặt các cơ sở sản xuất có nguy cơ gây ô nhiễm, từng bước xử lý những nguồn thải tiềm ẩn rủi ro đối với môi trường. Qua rà soát, tỉnh xác định 184 cơ sở thuộc danh mục loại hình sản xuất có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường theo quy định. Các cơ sở được yêu cầu hoàn thiện đầy đủ thủ tục về môi trường; phần lớn đã được phê duyệt hoặc xác nhận hồ sơ đánh giá tác động môi trường, cấp giấy phép môi trường hoặc đăng ký môi trường theo quy định.
Đối với những cơ sở chưa có giấy phép môi trường, UBND tỉnh và Sở Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành các văn bản đôn đốc, yêu cầu khẩn trương hoàn thiện thủ tục. Các cơ sở thuộc diện phải quan trắc tự động cũng được yêu cầu lắp đặt thiết bị, truyền dữ liệu theo quy định, qua đó tăng khả năng giám sát thường xuyên đối với nguồn thải.
Đáng chú ý, tại cuộc kiểm tra Dự án Cụm công nghiệp số 3 cảng Đa Phúc ngày 19/8, Chủ tịch UBND tỉnh Vương Quốc Tuấn yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Công Thương tham mưu chủ trương chấm dứt, loại bỏ các công nghệ sản xuất lạc hậu gây ô nhiễm môi trường, không chỉ tại Cụm công nghiệp số 3 cảng Đa Phúc mà trên phạm vi toàn tỉnh. Các cơ quan chức năng được giao rà soát toàn diện tính chất hoạt động, công nghệ sản xuất và việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường của từng doanh nghiệp; từ đó đề xuất lộ trình, giải pháp xử lý phù hợp, bảo đảm đúng quy định, hướng tới giải quyết dứt điểm những nguồn gây ô nhiễm kéo dài.
Đây cũng là thông điệp rõ ràng trong định hướng quản lý môi trường của tỉnh: Không để công nghệ lạc hậu trở thành lực cản đối với phát triển. Kiểm soát môi trường không dừng ở việc yêu cầu doanh nghiệp hoàn thiện thủ tục mà từng bước đi sâu vào công nghệ, quy trình sản xuất và khả năng kiểm soát nguồn thải.
Tỉnh đang nghiên cứu triển khai nhà máy đốt rác phát điện. (Ảnh: Khu xử lý rác Đá Mài, xã Tân Cương)
Bên cạnh kiểm soát các cơ sở sản xuất, bài toán thu gom, xử lý chất thải cũng đang được tỉnh tập trung tháo gỡ. Đối với chất thải rắn sinh hoạt, Thái Nguyên định hướng giảm dần chôn lấp, tăng tái chế, tái sử dụng và ứng dụng công nghệ xử lý hiện đại. Mục tiêu đến năm 2030, trên 91% chất thải rắn sinh hoạt đô thị, 100% chất thải y tế nguy hại và chất thải công nghiệp nguy hại được thu gom, xử lý; đồng thời từng bước thúc đẩy công nghệ đốt phát điện, tái chế theo định hướng của Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia.
Đến nay, tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt đô thị phát sinh được thu gom, xử lý theo quy định đạt khoảng 90%. Công tác thu gom, vận chuyển chất thải sinh hoạt tại các xã, phường tiếp tục được duy trì, từng bước đáp ứng yêu cầu quản lý chất thải trong điều kiện đô thị hóa và dân số ngày càng tăng. Song song với nâng cao tỷ lệ thu gom, xử lý, tỉnh tập trung giải quyết những vấn đề môi trường còn tồn tại, nhất là tình trạng quá tải tại Khu xử lý rác thải Đá Mài, Khu liên hợp xử lý chất thải Sông Công và các khu vực ô nhiễm trọng điểm. Việc xử lý chất thải rắn sinh hoạt, nước thải và khắc phục các điểm ô nhiễm được xác định là nhiệm vụ cần tập trung chỉ đạo, từng bước tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng xử lý chất thải, nâng cao chất lượng môi trường trên địa bàn.
Theo mục tiêu Đề án số 09-ĐA/TU ngày 10/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về tăng cường quản lý, khai thác có hiệu quả tài nguyên đất, nước, khoáng sản gắn với bảo vệ môi trường, phát triển bền vững giai đoạn 2026 - 2030, Thái Nguyên phấn đấu đến năm 2030 có 100% khu công nghiệp, cụm công nghiệp đang hoạt động có hệ thống xử lý nước thải tập trung; tối thiểu 45% nước thải đô thị được xử lý đạt quy chuẩn. Đây là yêu cầu có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát nguồn thải, nhất là khi Thái Nguyên tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, đô thị hóa. Việc đầu tư, hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải, chất thải rắn không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt mà còn tạo nền tảng cho quá trình phát triển lâu dài.
Để hiện thực hóa các mục tiêu này, tỉnh tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về bảo vệ môi trường; tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của doanh nghiệp, người dân và cộng đồng. Trong đó, trách nhiệm bảo vệ môi trường được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với phát triển kinh tế - xã hội, không phải là nhiệm vụ riêng của cơ quan quản lý mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân.
Từ kiểm soát các cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm, loại bỏ công nghệ lạc hậu đến nâng cao năng lực thu gom, xử lý chất thải và khắc phục các điểm ô nhiễm, Thái Nguyên đang triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý môi trường. Mục tiêu không chỉ là xử lý những vấn đề phát sinh mà quan trọng hơn là chủ động phòng ngừa, giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm, từng bước nâng cao chất lượng môi trường sống. Qua đó, tạo nền tảng để phát triển công nghiệp, đô thị và dịch vụ theo hướng xanh, hiện đại, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường và chất lượng cuộc sống của người dân.