Đồi chè tại xã Văn Hán nhìn từ trên cao

Giữ vững vùng chè, phát huy giá trị làng nghề

Với điều kiện tự nhiên thuận lợi cùng kinh nghiệm sản xuất được tích lũy qua nhiều thế hệ, Văn Hán là một trong những vùng chè quan trọng của tỉnh. Toàn xã hiện có hơn 1.500 ha chè và 6 hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, chế biến chè. Trên những triền đồi xanh nối tiếp nhau, cây chè không chỉ tạo nên diện mạo đặc trưng của một vùng quê mà còn mang lại việc làm, nguồn thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân địa phương.

Từ lâu, người dân Văn Hán đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong trồng, chăm sóc, thu hái và chế biến chè. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo và am hiểu đặc tính của cây chè để tạo nên hương vị riêng cho sản phẩm. Những bí quyết làm chè được gìn giữ qua nhiều thế hệ đã trở thành nền tảng quan trọng để địa phương phát triển các làng nghề, đồng thời tạo dựng thương hiệu chè Văn Hán.

Tuy nhiên, trước sự cạnh tranh ngày càng lớn của thị trường, việc duy trì phương thức sản xuất truyền thống là chưa đủ. Người làm chè cần chủ động đổi mới kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo đảm an toàn thực phẩm và đáp ứng những yêu cầu ngày càng khắt khe của người tiêu dùng. Đây cũng là định hướng xuyên suốt trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo phát triển cây chè của cấp ủy, chính quyền xã Văn Hán.

Xã Văn Hán tổ chức Cuộc thi "Hái nắng nương xanh - Hương trà Văn Hán" trong khuôn khổ Ngày hội văn hóa trà xã Văn Hán, lần thứ nhất, năm 2026

Cùng với việc nâng cao năng suất, chất lượng, xã chú trọng phát triển các làng nghề chè truyền thống. Trên địa bàn xã hiện có trên 20 làng nghề chè truyền thống, bình quân mỗi làng nghề tạo việc làm cho khoảng 150 lao động, điều này cho thấy vai trò quan trọng của nghề chè đối với sinh kế và sự phát triển kinh tế địa phương. Đáng chú ý, việc xây dựng thương hiệu ngày càng được quan tâm thông qua Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP). Nhiều sản phẩm chè của Văn Hán đã được công nhận OCOP 3 sao, 4 sao. Đây là cơ sở để các chủ thể sản xuất chú trọng hơn đến chất lượng, mẫu mã, bao bì, truy xuất nguồn gốc và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Bà Trần Thị Anh Hoa, Chủ tịch UBND xã Văn Hán cho biết: “Hằng năm, cấp ủy, chính quyền tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, vận động người dân áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, lựa chọn giống chè phù hợp, nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu và tăng cường liên kết thông qua các hợp tác xã, tổ hợp tác. Chúng tôi cũng quan tâm hỗ trợ các chủ thể phát triển sản phẩm OCOP, cải tiến mẫu mã, quảng bá sản phẩm, từng bước đưa chè Văn Hán đến với nhiều người tiêu dùng hơn. Mục tiêu là phát huy lợi thế vùng chè, tạo sinh kế bền vững cho người dân, đồng thời bảo tồn và phát huy giá trị các làng nghề chè truyền thống”.

Đổi mới sản xuất, nâng cao sức cạnh tranh

Nếu các làng nghề là nơi lưu giữ kinh nghiệm làm chè thì các hợp tác xã đang góp phần đưa những giá trị truyền thống thích ứng với yêu cầu của thị trường hiện đại. Tại Văn Hán, một số đơn vị đã chủ động đầu tư máy móc, thiết bị, cải tiến quy trình chế biến và đa dạng hóa sản phẩm, từng bước nâng cao chất lượng, đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú của người tiêu dùng.

Hồng trà, trà nhài - Những phẩm độc đáo của Hợp tác xã Trà công nghệ cao và du lịch cộng đồng Thái Nguyên

Tiêu biểu là Hợp tác xã Trà công nghệ cao và du lịch cộng đồng Thái Nguyên. Xác định chất lượng là yếu tố quyết định khả năng phát triển lâu dài, Hợp tác xã chú trọng ứng dụng công nghệ vào sản xuất, chế biến, góp phần kiểm soát chất lượng và nâng cao tính đồng đều của sản phẩm. Bên cạnh những dòng chè truyền thống, đơn vị còn phát triển các sản phẩm như hồng trà, trà nhài, trà đen…, mở rộng lựa chọn cho khách hàng và từng bước tiếp cận những phân khúc thị trường mới.

Hướng đi này cũng mở ra khả năng kết nối sản phẩm chè với du lịch cộng đồng, giúp giới thiệu rộng rãi hơn về vùng nguyên liệu, quy trình chế biến và văn hóa thưởng trà của địa phương.

Bà Nguyễn Thị Hằng, Giám đốc Hợp tác xã Trà công nghệ cao và du lịch cộng đồng Thái Nguyên chia sẻ: “Ngay từ khi thành lập, chúng tôi xác định muốn phát triển lâu dài thì phải chú trọng chất lượng sản phẩm và chủ động đổi mới cách làm. Vì vậy, Hợp tác xã đã đầu tư máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất, chế biến chè, vừa nâng cao hiệu quả lao động, vừa góp phần kiểm soát chất lượng. Thời gian tới, Hợp tác xã tiếp tục hoàn thiện quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng các dòng trà và khai thác tốt hơn tiềm năng kết hợp giữa sản phẩm chè với du lịch cộng đồng, qua đó góp phần quảng bá hình ảnh chè Văn Hán”.

Cùng với đổi mới công nghệ, xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn và phát triển sản phẩm có giá trị cao cũng là hướng đi được các hợp tác xã quan tâm. Đây là yếu tố quan trọng để tạo dựng niềm tin với khách hàng, nâng cao giá trị sản phẩm và từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ.

Với chị Nguyễn Thị Vân, Giám đốc Hợp tác xã Thái Minh, hành trình xây dựng thương hiệu chè bắt đầu từ việc nâng cao chất lượng ngay tại vùng nguyên liệu. Thay vì chỉ tập trung vào khâu chế biến và tiêu thụ, Hợp tác xã chú trọng hoàn thiện quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng đầu vào, từng bước tạo nền tảng cho sự phát triển ổn định.

Sản phẩm trà của Hợp tác xã Thái Minh có mã truy xuất nguồn gốc và được đầu tư bao bì hiện đại

Đến nay, Hợp tác xã có vùng nguyên liệu rộng 30 ha được chứng nhận VietGAP. Từ nền tảng này, đơn vị phát triển nhiều dòng sản phẩm phục vụ các phân khúc khách hàng khác nhau. Hiện, Hợp tác xã có 4 sản phẩm đạt OCOP 3 sao và 2 sản phẩm đạt OCOP 4 sao, gồm trà móc câu, trà tôm nõn, trà đinh và các sản phẩm trà ướp hoa. Trong đó, trà đinh là dòng sản phẩm có giá trị cao nhất của Hợp tác xã, với giá bán khoảng 5 triệu đồng/kg, sản lượng trên 100 kg mỗi năm. Chị Nguyễn Thị Vân, Giám đốc Hợp tác xã Thái Minh chia sẻ: “Điều tôi luôn trăn trở là làm thế nào để sản phẩm chè của quê hương không chỉ được biết đến trong phạm vi địa phương mà còn có thể vươn đến những thị trường rộng lớn hơn, trong đó có thị trường nước ngoài. Muốn làm được điều đó, trước hết phải bảo đảm chất lượng từ vùng nguyên liệu. Khi mới thành lập hợp tác xã, chúng tôi gặp nhiều khó khăn vì vùng chè chưa đáp ứng được những yêu cầu đặt ra, trong khi nguồn vốn để đầu tư nhà xưởng, máy móc, thiết bị cũng còn hạn chế. Vì vậy, chúng tôi phải kiên trì xây dựng lại vùng nguyên liệu, từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm".

Từ việc chuẩn hóa vùng nguyên liệu, đầu tư thiết bị đến phát triển các dòng trà có giá trị cao, những cách làm tại các hợp tác xã cho thấy sự chuyển biến trong tư duy sản xuất của người làm chè Văn Hán. Kinh nghiệm truyền thống vẫn được gìn giữ, nhưng ngày càng được bổ sung bằng kỹ thuật, quy trình kiểm soát chất lượng và định hướng thị trường rõ ràng hơn.

Phát huy lợi thế vùng chè rộng lớn, cùng hệ thống làng nghề và các hợp tác xã đang từng bước đổi mới, Văn Hán có cơ sở để tiếp tục nâng cao giá trị sản phẩm chè. Chặng đường phía trước đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ hơn giữa người trồng chè, cơ sở chế biến và các đơn vị tiêu thụ, để chất lượng được bảo đảm từ vùng nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng. Khi nghề truyền thống được gìn giữ bằng những cách làm phù hợp với thị trường, cây chè không chỉ tiếp tục nuôi sống người dân mà còn trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển bền vững.