Hơn 10 km đường rừng dốc dựng, trơn trượt, có những đoạn chỉ vừa đủ một bánh xe bám… Con đường đến điểm trường Khâu Qua, Trường Tiểu học và THCS Nam Mẫu (xã Ba Bể) không chỉ là hành trình địa lý, mà còn là hành trình của ý chí, của sự tận tụy và niềm tin bền bỉ. Ở nơi ấy, mỗi ngày, những người thầy, người cô vẫn lặng lẽ vượt núi, băng rừng để mang con chữ đến với học sinh vùng cao.
Đường đi lên thôn Khâu Qua, xã Ba BểTờ mờ sáng, chúng tôi theo chân cô giáo Hứa Thị Hoan, xuất phát từ Trường Mầm non Nam Mẫu, bắt đầu hành trình vào điểm trường Khâu Qua. Hơn 10 km phía trước tưởng chừng không xa, nhưng càng đi càng thấy dài, càng quen lại càng lạ. Chỉ khi trực tiếp trải nghiệm, mới thấm thía hết những nhọc nhằn mà giáo viên nơi đây phải đối mặt mỗi ngày. Dù hôm ấy trời khô ráo, con đường vẫn nhiều đoạn bùn đất do những trận mưa trước đó. Những mạch nước ngầm len lỏi qua lối đi khiến mặt đường trơn trượt quanh năm. Có đoạn dốc dựng đứng, bánh xe quay tròn trong bùn mà không thể tiến lên. Có đoạn chỉ đủ một bánh xe bám, bên dưới là vực sâu hun hút, chỉ một chút sơ sẩy cũng có thể trả giá đắt. Đây là con đường độc đạo vào thôn. Mỗi lần gặp xe ngược chiều, một bên phải dừng lại, ép sát vào taluy dương, nghiêng xe hết cỡ để nhường lối. Những khúc cua tay áo liên tiếp, khuất tầm nhìn, buộc người đi phải bóp còi liên hồi. Có đoạn đá lớn chắn ngang, phải xuống dắt bộ; có đoạn cành cây rạp xuống thấp, buộc người đi cúi rạp mình. Hơn một giờ đồng hồ vật lộn, chúng tôi mới đến nơi, nhưng cảm giác căng thẳng vẫn chưa nguôi.
Điểm trường Khâu Qua, Trường Tiểu học và THCS Nam Mẫu, xã Ba BểKhâu Qua là thôn có 53 hộ dân, 100% là đồng bào dân tộc Mông, trong đó tới 93% là hộ nghèo. Nhà cửa nằm rải rác trên các sườn đồi, cách xa nhau. Điểm trường tại Khâu Qua nằm giữa vùng lõi của Vườn Quốc gia Ba Bể, bao quanh là rừng già và những thửa ruộng bậc thang. Không gian yên bình nhưng cũng đầy cách trở. Điểm trường có hai khối lớp nằm cạnh nhau. Khối mầm non ở phía trên, muốn lên phải len qua lối nhỏ dốc đứng sát tường lớp học phía dưới.
Giáo viên điểm trường Khâu Qua vừa dậy học vừa kiêm luôn việc chăm sóc học sinh
Bên trong, hai phòng học lắp ghép, tuy đơn sơ nhưng sạch sẽ, gọn gàng, là nơi học tập của 53 em nhỏ. Tiếng ê a học bài vang lên giữa núi rừng tạo nên một nhịp sống rất riêng. Ở đây, giáo viên không chỉ dạy học mà còn kiêm luôn việc chăm sóc. Những đứa trẻ còn nhỏ, nhiều em lần đầu xa gia đình, chưa quen tiếng phổ thông. Bữa ăn bán trú được chuẩn bị ngay tại điểm trường, trong gian bếp tận dụng từ lớp học cũ. Thực phẩm phải vận chuyển từ trung tâm xã vào, dự trữ nhiều ngày vì đường đi quá khó khăn; rau xanh chủ yếu nhờ người dân hỗ trợ hoặc trồng tại chỗ. Điều kiện sinh hoạt của giáo viên còn nhiều thiếu thốn. Chưa có nhà công vụ, các cô giáo mầm non phải ngủ lại ngay trong lớp học. Những ngày mưa bão, việc trở về trung tâm gần như không thể.
Lớp học khối tiểu học tại điểm trường Khâu Qua của thầy giáo Phùng Văn ThếPhía dưới là khối tiểu học với 42 học sinh, học theo hình thức lớp ghép. Trong một phòng học, thầy giáo Phùng Văn Thế, người có hơn 20 năm gắn bó với các điểm trường vùng cao miệt mài giảng dạy. Lớp học chia làm hai nửa, một bên lớp 2, một bên lớp 3. Tiếng đánh vần xen lẫn tiếng làm toán, thầy liên tục xoay vòng để đảm bảo kiến thức cho từng nhóm học sinh. Học sinh tiểu học phần lớn tự đi bộ đến trường, có em vượt 3 - 4 km đường rừng. Đến giờ ăn trưa, các em mở những nắm cơm gói từ sáng sớm. Có em chỉ có măng rừng, chút rau, hoặc vài miếng trứng rán. Bữa ăn đơn sơ nhưng ánh mắt vẫn ánh lên niềm vui hồn nhiên. Theo lời kể của em Trương Thị Đào thì sáng nào mẹ em cũng dậy từ rất sớm để chuẩn bị cơm cho hai chị em mang theo. Hai chị em đi bộ hơn một giờ để đến lớp, chiều lại lặng lẽ trở về theo con đường mòn quen thuộc. Những bước chân nhỏ bé ấy đang từng ngày vượt qua khó khăn để chạm tới con chữ.
Không chỉ gian nan về địa hình, rào cản ngôn ngữ cũng là thử thách lớn. Nhiều em nhỏ khi đến lớp chỉ biết nói tiếng Mông. Để dạy học hiệu quả, giáo viên phải tự học tiếng địa phương, tranh thủ đến sớm, ở lại muộn, vào tận bản học từ phụ huynh rồi truyền đạt lại cho học sinh. Điểm trường cũng chưa có mạng internet ổn định. Mọi bài giảng đều phải được chuẩn bị sẵn từ nhà, tải về trước khi vào lớp. Dẫu vậy, các thầy cô vẫn nỗ lực tận dụng thiết bị như tivi, đồ dùng dạy học để giúp học sinh tiếp cận với kiến thức một cách sinh động hơn. Những khó khăn ấy không làm chùn bước những người “gieo chữ”. "Những ngày đầu đi dạy, con đường khiến cô không khỏi sợ hãi. Có lần cả người và xe trượt xuống vực, may mắn được gốc cây và người dân cứu giúp" - cô giáo Hứa Thị Hoan chia sẻ.
Đường đi đến thôn Khâu Qua hết sức gian nanNgười dân Khau Qua thấu hiểu hơn ai hết những nhọc nhằn mà các thầy, cô giáo đang từng ngày gánh vác. Bởi chính họ cũng đã quen với con đường dốc dựng, trơn trượt, nơi chỉ một phút lơ là có thể xảy ra nguy hiểm. Thế nên, việc các thầy cô kiên trì bám bản, đều đặn vượt rừng, vượt suối để đến lớp không chỉ là trách nhiệm nghề nghiệp, mà còn là sự hy sinh thầm lặng khiến bà con cảm phục, trân quý. Ông Thào Văn Dâu, Trưởng thôn Khau Qua chia sẻ: “Thầy cô ngày nào cũng đi, không quản nắng mưa, chúng tôi thương và biết ơn nhiều lắm. Với người dân nơi đây, thầy cô giáo không chỉ là người dạy chữ, mà còn là chỗ dựa tinh thần, là người mang đến hy vọng đổi thay cho con em trong bản".
Chính từ sự chân trọng của người dân nơi đây, cùng với tình yêu nghề và khát vọng đổi thay cho thế hệ trẻ, vượt lên tất cả, các thầy cô đã bám lớp, bám làng suốt bao năm tháng trôi qua. Không chỉ dạy học, các thầy cô còn đến từng nhà vận động phụ huynh cho con em đi học, hỗ trợ học sinh yếu, góp phần duy trì sĩ số và nâng cao chất lượng giáo dục. Theo cô giáo Hoàng Thị Nhung, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Nam Mẫu, đội ngũ giáo viên tại điểm trường Khâu Qua luôn nỗ lực vượt qua khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ, từng bước nâng cao chất lượng dạy học.
Điểm trường Khâu Qua nằm giữa không gian yên bình nhưng cũng đầy cách trởChiều xuống, khi ánh nắng nhạt dần trên sườn núi, những bước chân học trò lại lặng lẽ trở về. Con đường đến lớp vẫn còn nhiều gập ghềnh, nhưng cũng chính từ đó, một con đường khác đang dần mở ra - con đường của tri thức, của hy vọng. Và trên hành trình ấy, những người thầy, người cô vẫn ngày ngày lặng lẽ đi qua dốc cao, qua vực sâu, kiên trì “gieo chữ” nơi vùng cao Khâu Qua gieo những mầm xanh cho tương lai, trong lặng thầm mà bền bỉ.